00825
พระนางเธอลักษมีลาวัณ ผู้รังสรรค์ "แนวหลัง"
พระนางเธอลักษมีลาวัณ

พระนางเธอลักษมีลาวัณ พระนามเดิม คือ หม่อมเจ้าวรรณพิมล วรวรรณ และต่อมาได้รับโปรดเกล้าฯ สถาปนาเป็น พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าลักษมีลาวัณ ประสูติเมื่อวันที่ ๓ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๔๔๒ ณ วังวรวรรณ ตำบลแพร่งนรา ทรงเป็นพระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ กับ หม่อมหลวงตาด มนตรีกุล มีพระนามเรียกกกันในหมู่พระญาติว่า "ติ๋ว"

ด้วยเหตุที่ทรงสืบสายพระโลหิตแห่งความเป็นศิลปินจากทั้งพระบิดาและพระมารดา คือ พระบิดา ทรงมีพระปรีชาสามารถเป็นเลิศด้านอักษรศาสตร์ ทรงเป็นทั้งจิตรกร จินตกวี นักแปล และนักประพันธ์ ทรงมีผลงานพระนิพนธ์ทั้ง โคลง กลอน และบทละคร ตลอดจนทรงเป็นเจ้าของคณะละคร ปรีดาลัย ซึ่งมีชื่อเสียงที่สุดในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ถึงกับทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้แสดงถวายในงานรับรองพระราชอาคันตุกะเสมอ

ส่วนพระมารดา สืบเชื้อสายมาจาก พระสัมพันธวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมหลวงพิทักษ์มนตรี ซึ่งทรงเป็นกวีคู่พระทัยในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย อีกทั้งทรงเชี่ยวชาญงานด้านการละคร ได้รับความไว้วางพระทัยให้เป็นผู้คิดท่ารำ ทำนองร้อง ให้เข้ากับบทพระราชนิพนธ์

พระนางเธอลักษมีลาวัณ จึงทรงมีพระทัยรักและความสามารถเชี่ยวชาญทั้งด้านอักษรศาสตร์ที่สำคัญที่สุดในยุคนั้น

พระนางเธอลักษมีลาวัณ ทรงเป็นพระมเหสีในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖ และทรงพ้นฐานะ "นางใน" เมื่อพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต ในวันที่ ๒๕ พศจิกายน พ.ศ. ๒๔๖๘ ถึงแม้จะทรงวิปโยคโศกเศร้า แต่ก็ทรงมีพระสติมั่นในการที่จะดำเนินพระชนม์ชีพตามที่ทรงเห็นเหมาะเห็นควร

ด้วยเหตุที่ทรงเป็นขัตติยนารี ที่ทรงมีพระนิสัยเชื่อมั่นในความสามารถของพระองค์เองสูง ประกอบกับทรงมีความกล้าหาญ และรักอิสรภาพตามวิสัยศิลปิน อันเป็นคุณสมบัติพิเศษเฉพาะพระองค์ซึ่งหาได้ยากในกุลสตรีโบราณของไทย พระนางเธอลักษณมีลาวัณจึงมิทรงมีพระประสงค์จะเสด็จกลับไปอยู่กับพระบิดา ทรงพอพระทัยที่จะดำเนินชีวิตด้วยการประทับแต่เพียงลำพัง ณ วังที่ซอยพระนาง เพื่อทรงงานตามพระทัยรัก คืองานการประพันธ์และการละคร ได้ทรงรื้อฟื้นคณะละครปรีดาลัยของพระบิดาให้กลับคืนคงในโลกละครอีกครั้ง ทั้งนี้เพื่อเป็นการรำลึกถึงและสืบสานเจตนารมณ์ของพระบิดา

ในการตั้งคณะละครครั้งนั้น ทรงทุ่มเททั้งพระสติปัญญา และพระวรกายเพื่อเปลี่ยนแปลงปรับปรุงการแสดงให้ทันสมัยซึ่งนับได้ว่าเป็นการเปิดศักราชการละครสมัยใหม่สู่มหาชนอย่างแท้จริง เพราะนอกจากจะใช้ผู้แสดงเป็นชายจริงหญิงแท้แล้ว ยังทรงนำดนตรีสากลวงใหญ่มีผู้เล่นถึง ๔๐ คน มาประกอบการแสดง ทรงแต่งทั้งเนื้อร้องและทำนอง ตลอดจนคิดประดิษฐ์ท่ารำ ระบำบางชุด ให้เหมาะสมกลมกลืนกับดนตรีสากล ทรงเอาพระทัยใส่ฝึกซ้อมนักแสดงด้วยพระองค์เอง อย่างมิเห็นแก่เหน็ดเหนื่อย

อาจกล่าวได้ว่า ละครคณะปรีดาลัยและพระนางเธอลักษมีลาวัณ ได้สร้างสรรค์ศิลปิน ให้เกิดขึ้นในโลกละครนับเป็นจำนวนร้อย ที่ยังคงมีชื่อเสียงเป็นที่รู้จักกันจนปัจจุบัน เช่น ทัต เอกทัต, จอก ดอกจันทร์, จุไร เกษมสุวรรณ เป็นต้น

นอกจากนั้น ยังทรงพระนิพนธ์บทละครบางเรื่องด้วยพระองค์เอง ได้แก่เรื่อง หาเหตุหึง, เบอร์หก และปรีดาลัย ออนพาเรด

ละครคณะปรีดาลัยเปิดการแสดงอย่างยิ่งใหญ่เป็นครั้งแรกที่ศาลาเฉลิมกรุง เมื่อวันที่ ๙ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๔๗๗ มีผู้นิยมชมชอบและเรียกร้องกันมาก

นอกจากจะแสดงตามโรงมหรสพต่าง ๆ เช่นที่ศาลาเฉลิมนคร โรงมหรสพนครเขษมแล้ว ยังมีผู้ทูลขอให้ละครคณะปรีดาลัยจัดแสดงเพื่อการกุศล เช่น แสดงในงานฉลองรัฐธรมนูญ แสดงเพื่อเก็บเงินบำรุงกองทัพเรือ เป็นต้น

ละครคณะปรีดาลัยได้ปิดตัวลงเมื่อประมาณปี พ.ศ. ๒๔๘๐ เพราะพระนางเธอลักษณมีลาวัณ ได้เสด็จไปประทับพักผ่อนและท่องเที่ยวในทวีปยุโรป เมื่อเสด็จกลับและเกิดสงครามมหาเอเชียบูรพาขึ้นนั้น ทรงอพยพไปประทับ ณ พระตำหนักสุดซอยพร้อมพงศ์ ริมคลองแสนแสบ ทรงต้องเผชิญและอดทนต่อสังคมที่เปลี่ยนแปลงในระหว่างสงคราม โดยเฉพาะกับผู้คนซึ่งมีพฤติกรรมแปลกแตกต่างจากสังคมเดิมที่ทรงเคยพบและเคยชิน

บางครั้งพระนางเธอลักษมีลาวัณ ต้องประทับอยู่เพียงลำพังพระองค์เดียว โดดเดี่ยวปราศจากข้าหลวง มหาดเล็กรับใช้ ทรงทำทุกอย่างด้วยพระองค์เอง แต่ก็ทรงอยู่ได้ด้วยขัตติยมานะ ซึ่งเป็นพระนิสัยประจำพระองค์ แม้เจ้าพี่เจ้าน้องจะแสดงความห่วงใยก็มิทรงนำพา มักรับสั่งเป็นสำนวนติดพระโอษฐ์ว่า " I don't care. "

ครั้นสิ้นสงคราม และทรงได้รับแบ่งสรรพระราชมรดก จึงทรงย้ายมาประทับ ณ พระตำหนักลักษมีวิลาศ สี่แยกถนนศรีอยุธยาต่อกับถนนพญาไท ทรงทุ่มเทพระวรกายให้กับงานพระนิพนธ์มากขึ้น ด้วยเหตุผลสำคัญประการหนึ่ง คือ ช่วยขจัดปัดเป่าความทุกข์ ความเหงาหงอยว้าเหว
เทพกร บวรศิลป์ 19 ธันวาคม 46 เวลา 22:34 น.
 


โปรดอ่าน ก่อนแสดงความเห็น
ข้อความ
จากคุณ
โปรดหลีกเลี่ยงการใช้หลายชื่อในห้องกระทู้
เพราะอาจทำให้เกิดปัญหาในการเข้าบ้านคนรักสุนทราภรณ์ครั้งต่อไป

บ้านคนรักสุนทราภรณ์ เว็บไซต์สำหรับคนรักบทเพลงสุนทราภรณ์ เปิดบริการตั้งแต่ กุมภาพันธ์ 2545
เว็บไซต์นี้ออกแบบสำหรับ Internet Explorer Version 6 ขึ้นไป หน้าจอกว้าง 800 พิกเซลขึ้นไป ขนาดตัวอักษร Medium